Voluit leven als muzikant

Soms hoor je iemand praten en denk je: dit gaat niet over acteren, dit gaat over mij. Over mij als muzikant, als ondernemer, als mens. Dat gevoel kreeg ik van een podcast met Matthew McConaughey. En eigenlijk kan ik niet goed uitleggen waarom het me zo raakte, alleen dat het voelde als iemand die dingen begrijpt en kan uitleggen, op een manier waarop ik het niet kon. Het voelde als een gesprek wat ik zelf zou kunnen hebben. Zijn kijk op succes, op falen, op humor, op die momenten waarin je moet kiezen, dat voelde heel herkenbaar. Het gaat over hoe je een keuze maakt wanneer je geen garanties hebt. Hoe je doorgaat als het lastig wordt. Hoe je jezelf trouw blijft. Dit zijn de dingen die me ervan bijbleven, en waarom ik ze met je deel.

Don't half-ass it

Zijn vader zei tegen hem: of je doet het, of je doet het niet. Niet negentig procent, niet met één voet nog buiten. Full commitment, of niet. Ik herken dit. Ik ken muzikanten die ja zeggen tegen een optreden, maar dan half voorbereiden. Leerlingen die aan iets beginnen maar halverwege geen zin meer hebben. Ondernemers die iets proberen maar tegelijk hun energie terug houden, voor het geval het mislukt. Dat gaat niet om inspanning. Je kunt heel hard werken en tegelijk niet voluit gaan. Het gaat om overtuiging.

Het gaat erom dat je jezelf niet tegen werkt, dat je niet bij voorbaat de deur half dicht gooit. Want als je dat doet, voelt het alsof je wel bezig bent, maar nergens echt aankomt. Je energie lekt weg, je concentratie versplintert, je voelt jezelf niet meer. Ergens in mijn carrière heb ik dit moeten leren. Toen ik dacht dat ik meerdere bedrijven wou hebben, die eigenlijk net even te verschillend waren, en ik dacht dat ik dat allemaal wel tegelijk kon doen. Ik dacht dat ik voluit ging, maar achteraf zie ik dat ik veel dingen deed met voorbehoud. Met de rem erop. Niet omdat ik niet wou, maar omdat ik bang was. Durf je af te vragen: waar in mijn leven geef ik maar zestig, zeventig procent? Waar heb ik mezelf maar half geopend? En wat zou er anders zijn als ik daar eens echt voluit voor zou gaan?

Spring voordat je klaar bent

McConaughey kreeg zijn eerste grote rol omdat hij toevallig iemand ontmoette in een bar en gewoon zei ja. Niet voorzichtig, niet na veel nadenken. Gewoon springend. We wachten altijd. We wachten op het juiste moment, op zekerheid, op het gevoel dat we klaar zijn. Maar dat moment komt meestal niet vanzelf. De tijd wordt niet magisch beter, de angst verdwijnt niet door wachten. Groei gebeurt als je springt voordat je denkt dat je er klaar voor bent. Je zegt ja, en je wordt gaandeweg beter. Je leert ter plekke. Perfectie is een illusie die je klein houdt. Als muzikant zie je dit steeds. Je wacht tot je goed genoeg bent om op te treden, tot je voldoende kennis hebt om te coachen, tot je zeker bent voordat je onderneemt. Maar die zekerheid komt niet. Die groeit terwijl je doet, niet ervoor.

This too shall pass

McConaughey heeft dit diep begrip van wat de Stoïcijnen kenden: alles voorbij, ook dit. Niet in een betekenisloos zin, maar in de zin van: dit moment bepaalt niet je hele leven. Ook deze tegenvaller niet. Als muzikant heb je die dagen, die weken. Opnames die niet lukken. Lesdagen die leeg voelen. Momenten waarin je je echt aan jezelf twijfelt. En in plaats van die momenten te negeren of weg te duwen, wat als je ze gebruikte? Niet omdat ze leuk zijn, maar omdat ze je iets leren wat de makkelijke momenten je niet geven. De val leert je meer dan de piek. Het verliezen leert je meer dan winnen. Wat je in de diepte leert, bepaalt hoe je de hoogtepunten waardeert.

Lach erom

McConaughey zegt dat humor zijn standaard emotie is. Niet omdat alles grappig is, maar omdat het je helpt relativeren. Omdat het je menselijk houdt. Hoe serieus nemen we onszelf niet. Alles moet kloppen, perfect, strak. Maar dan sta je op het podium en je noot gaat fout. Je snaar knapt. Je vergeet je tekst, wat doe je dan? Je dood schamen? Of erom lachen? Humor maakt je menselijk. En muziek maken mag menselijk zijn. Het perfecte optreden bestaat niet. Maar het echte optreden, het optreden waarin je jezelf bent, dat bestaat wel degelijk.

Zeg nee

Een van de sterke momenten in McConaughey's carrière is toen hij nee zei. Nee tegen miljoenenaanbiedingen, nee tegen rollen die geld gaven maar niet voelden. Nee omdat hij een ander pad wilde. Ja, hij verliest jaren. Twintig maanden verdwijnt hij uit Hollywood. Maar uiteindelijk wint hij zijn meest betekenisvolle rollen, en hij wint ze op zijn voorwaarden. Voor muzikanten en docenten voelt nee zeggen spannend. Je zegt nee tegen werk dat geld biedt, nee tegen een gelegenheid. Je bent bang iets te missen. Maar soms brengt juist nee zeggen je dichter bij jezelf. Waar zeg jij nog ja tegen terwijl je eigenlijk nee voelt? Wat zou veranderen als je daar eens eerlijk in was?

Balans tussen duwen en trekken

McConaughey noemt zichzelf Type A. Altijd aan, altijd bezig. Zijn work in progress is leren ontspannen. Niet in de zin van lui zijn, maar in de zin van: kunnen schakelen. Misschien herken je dit. Je houdt van creëren, van verbeteren, van de flow. Je bent graag bezig. Maar ergens vergeet je te ademen. Je pushes jezelf te ver. Anderen hebben het tegenovergestelde probleem, ze kunnen niet goed in beweging komen. De kunst is kunnen voelen wanneer je moet pushen en wanneer je mag vertragen. Bouwen aan iets moois, maar in een ritme dat bij je lichaam past. Niet tegen jezelf in.

Je omgeving bepaalt wie je bent

McConaughey spreekt over de mensen om je heen. Je partner, je vrienden, je team. Wie je verzamelt, beïnvloedt hoe je denkt, hoe je werkt, hoe je groeit. Vraag jezelf af: wie herinnert mij aan wie ik wil zijn? Wie tilt me op, en wie houdt me vast? Zorg dat je omgeving aansluit bij je richting. Want je wordt wie je om je heen hebt.

Wat betekent succes voor jou?

Tot slot stelt McConaughey zich deze vraag: "We all want to be relevant. But relevant for what?" Is succes voor jou een uitverkochte zaal? Een steady inkomen? Of gewoon elke dag muziek maken op je eigen voorwaarden, met mensen die je begrijpen? Laat je definitie van succes niet bepaald worden door wat anderen belangrijk vinden. Bepaal het zelf. Want aan het eind van de dag ga jij naar bed met jouw keuzes. Niet met applaus, niet met bewijzen, niet met gelijk hebben. Met je eigen keuzes.

Wat ik eruit nam

Wat McConaughey me leert is dat je niet hoeft te wachten. Niet op toestemming, niet op perfectie, niet op meer zekerheid. Wat telt is doen wat klopt voor jou, voluit kiezen voor wat je gelooft, je energie richten op wat voelt en voedend is in plaats van wat je leegtrekt.

En af en toe gewoon even keihard lachen om je eigen fouten. Want dat maakt het draaglijk.